LZO – co to jest? Koniecznie musisz to wiedzieć!

Lotne związki organiczne, w skrócie LZO lub VOC, to toksyczne substancje obecne w naszych domach i większości innych budynków. W najlepszym razie LZO powodują tylko podrażnienia skóry, oczu i nosa, bóle i zawroty głowy lub nudności. Mimo tego są one powszechne w wielu produktach, których używamy.

Lotne związki organiczne, w skrócie LZO lub VOC, to toksyczne substancje obecne w naszych domach i większości innych budynków. W najlepszym razie LZO powodują tylko podrażnienia skóry, oczu i nosa, bóle i zawroty głowy lub nudności. Mimo tego są one powszechne w wielu produktach, których używamy.

Poniższym artykule wyjaśniamy, czym są LZO, jak powstają, jak wpływają na nasze zdrowie oraz przede wszystkim - jak się przed nimi ochronić?

Czym są LZO?


Lotne związki organiczne, w skrócie LZO lub VOC (ang. Volatile Organic Compounds) to szeroka grupa związków organicznych, które posiadają następujące właściwości:

  • w bardzo łatwy sposób przechodzą w postać pary lub gazu, czyli z łatwością zmieniają swój stan skupienia i ulatniają się, przedostając do otoczenia,
  • charakteryzują się wysoką prężnością par i niską rozpuszczalnością w wodzie,
  • temperatura wrzenia tych substancji mieści się w zakresie: 50-250°C (pomiar w warunkach ciśnienia normalnego 101,3 kPa).

Mówiąc prościej - LZO już w temperaturze pokojowej przedostają się do powietrza, a Ty je wdychasz! Poniższa tabela przedstawia klasyfikację lotnych związków organicznych*.

Klasyfikacja związków organicznych

LZO stanowią 60% wszystkich substancji zanieczyszczających atmosferę, a 73% spośród nich znajduje się na liście związków rakotwórczych!*

*Źródło: "Jakość powietrza wewnętrznego - Lotne związki organiczne jako wskaźnik jakości powietrza wewnętrznego" - B. Zabiegała, Wydz. Chemiczny, Politechnika Gdańska.

Źródła LZO


Farba - źródła LZO

LZO można znaleźć w szeregu produktów używanych w domach, takich jak np.:

  • farby na bazie rozpuszczalników;
  • uszczelniacze, kleje, tynki. masy gipsowe;
  • fotokopiarki, tusze do drukarek;
  • produkty czyszczące, nabłyszczające;
  • odświeżacze powietrza w aerozolu;
  • środki przeciw molom; pokrycia ochronne, linoleum, dywany;
  • rozpuszczalniki organiczne, zmiękczacze;
  • i inne produkty na bazie nafty, dysze samochodów.**

** Źródło: wikipedia.pl

Przykładowe związki

Do lotnych związków organicznych należą w głównej mierze węglowodory aromatyczne i alifatyczne, alkohole, estry, terpeny, aldehydy i ketony. Jest to bardzo szeroka grupa związków, a ilość konkretnej substancji w powietrzu jest zmienna i zależy od źródeł LZO występujących w danym miejscu, np. rodzaju użytej farby czy nawet wykładziny podłogowej. Poniżej wypisane są przykładowe lotne związki organiczne oraz ich najczęstsze źródła:

  • aceton – farby, pokrycia ochronne, zmywacze, materiały wykończeniowe i uszczelnienia,
  • węglowodory alifatyczne (dekan, oktan, heksan) – farby, kleje, procesy spalania, składniki uszczelniaczy, fotokopiarki, benzyna, dywany, linoleum,
  • węglowodory aromatyczne (toluen, ksylen, benzen) – procesy spalania, kleje, farby, benzyna, linoleum, tynki, masy gipsowe,
  • związki zawierające chlor (dichlorometan, chlorek metylu, trichloroetan) – tapicerowanie, środki do czyszczenia dywanów, lakiery, zmywacze, rozpuszczalniki,
  • octan n-butylu – pokrycia dźwiękochłonne, linoleum, uszczelnienia,
  • dichlorobenzen – środki przeciw molom, odświeżacze powietrza, dywany,
  • 4-fenylocykloheksen (4-PC) – farby, dywany,
  • terpeny – nabłyszczacze, środki czystości, dezodoranty, zmiękczacze, papierosy.

Skutki LZO


Tak jak wiele innych substancji chemicznych, LZO to substancje toksyczne i bardzo szkodliwe dla naszego zdrowia. Nie tylko wywierają bezpośredni wpływ na organizm ludzki, ale również przyczyniają się do powstawania ozonu troposferycznego (smog fotochemiczny) oraz są uciążliwe zapachowo.

Zdrowie

Trudno jest opisać wpływ LZO na zdrowie w sposób zwięzły i konkretny, ponieważ jest to bardzo duża grupa związków o różnorodnych właściwościach. Zdecydowana większość z nich podrażnia błony śluzowe, drogi oddechowe, oczy i skórę. Przebywając w miejscach o podwyższonym stężeniu LZO możemy też spodziewać się bólu głowy, nudności i uczucia zmęczenia. Po dłuższym wystawieniu na ich działanie mogą pojawić się uszkodzenia układu nerwowego.

Designed by yanalya / Freepik

Do długotrwałych skutków możemy zaliczyć:

  • uszkodzenie płuc,
  • obrzęk krtani,
  • zawroty głowy,
  • otępienie,
  • utratę przytomności,
  • a nawet nowotwory.

Niektóre związki, takie jak Toluen mogą uszkodzić płód w łonie matki, a ksyleny powodują problemy z sercem, wątrobą i nerkami. Niebezpieczny jest też Trichloroeten, który oprócz mdłości i wymiotów może w ekstremalnych przypadkach być jedną z przyczyn zapadnięcia w śpiączkę.

Czy i jak lotne związki organiczne wpłyną na nasze zdrowie w dużym stopniu zależy od ich natężenia. Aby ocenić ryzyko, pod uwagę bierze się ich stężenie całkowite (TVOC = Total Volatile Organic Compounds). Poniższa tabela przedstawia przyjęte wartości oraz ich potencjalne ryzyko***.

LZO a zdrowie

***Źródło: "Jakość powietrza wewnętrznego - Lotne związki organiczne jako wskaźnik jakości powietrza wewnętrznego" - B. Zabiegała, Wydz. Chemiczny, Politechnika Gdańska.

Ozon troposferyczny

Lotne związki organiczne znajdujące się w powietrzu są jednym z dwóch głównych składników ozonu troposferycznego, znanego również jako smog fotochemiczny lub smog typu Los Angeles. Dlaczego to ważne?

Znajdujący się w troposferze ozon jest toksyczny dla ludzi. Nasila problemy astmatyczne, zmniejsza odporność, podrażnia drogi oddechowe, powoduje bezsenność, bóle głowy, przyspiesza tętno i może być przyczyną obrzęku płuc. Smog fotochemiczny zawieszony jest w dolnych partiach atmosfery, czyli tam, gdzie żyjemy. Powstaje na skutek przemian chemicznych innych związków (NOx, LZO) w atmosferze.

Smog fotochemiczny powstaje pod wpływem słońca i temperatury, dlatego najczęściej występuje w dużych miastach cieplejszego klimatu. Stąd jego potoczna nazwa - smog typu Los Angeles. W Polsce pojawia się rzadziej i głównie w miesiącach letnich, ale nie możemy zapominać o tym, że jest równie szkodliwy co smog londyński, który towarzyszy nam w każdym sezonie grzewczym. 

Powstawanie ozonu troposferycznego, smog fotochemiczny

Wartości dopuszczalne

Na chwilę obecną nie istnieją normy, które określałyby dopuszczalne stężenie lotnych związków organicznych wewnątrz budynków. Istnieją jednak zalecenia, według których całkowite stężenie TVOC powinno mieścić się w zakresie 0,2-0,3 miligrama na metr sześcienny. Uznaje się to za higieniczną, pożądaną wartość docelową. Ciągłe narażenie na większe wartości od 1 do 3 miligramów/m3 może być tolerowane tylko chwilowo i nie powinno się powtarzać.

Inaczej sprawa ma się w przypadku związków zawartych bezpośrednio w produktach, z których korzystamy. Dopuszczalne ilości LZO w farbach i lakierach znajdziesz w Dzienniku Ustaw z dn. 11 maja 2012 poz. 510. Ustawę możesz przeczytać tutaj.

Jak się chronić?


Oczyszczacz powietrza Coway Airmega 300S

  1. Unikaj produktów konsumenckich na bazie aerozoli, ponieważ z reguły są w nich stosowane LZO, jako propagatory. Nie-aerozolowe produkty znajdziesz najczęściej w formie stałej, płynnej, w żelu lub w sztyfcie.
  2. Unikaj produktów, które zawierają LZO i zawsze pytaj sprzedawców, czy istnieją dla nich jakieś bezpieczniejsze zamienniki, lub produkty tzw. "ekologiczne".
  3. Trzymaj produkty na bazie LZO, które masz w domu, w szczelnie zamkniętych pojemnikach, szafkach, bez otwartego dostępu do powietrza.
  4. Zamień farby oparte na rozpuszczalnikach, na farby na bazie wody.
  5. Wybierając farbę w sklepie, sprawdź na etykiecie poziom zawartości LZO (może być opisane skrótem VOC) i wybierz farbę o najniższej zawartości.
  6. Jeżeli nie masz wyboru, to nanoś farbę na malowane powierzchnie za pomocą pędzli lub wałków, ale unikaj farb w sprejach, ponieważ zawierają one zmiękczacze (które są praktycznie w 100% LZO).
  7. Zainwestuj w dobrej klasy oczyszczacz powietrza z filtrem węgla aktywnego, który usuwa z powietrza lotne związki organiczne i inne zanieczyszczenia gazowe.

Oczyszczacz powietrza a LZO

Ograniczanie ilości LZO w swoim otoczeniu jest dobrym pomysłem, jednak często niewystarczającym. Ciężko jest kontrolować wszystkie produkty obecne w domu, nie ze wszystkich też możemy zrezygnować. Z tego powodu najskuteczniejszą metodą ochrony przed tymi związkami jest regularna filtracja powietrza za pomocą oczyszczacza.

Większość popularnych modeli pozbywa się nie tylko składników smogu, ale właśnie LZO. Odpowiedzialny za to jest filtr z węglem aktywnym, który eliminuje nieprzyjemne zapachy, dym papierosowy i wspomniane już lotne związki organiczne. Dzięki porowatej strukturze posiada bardzo dużą powierzchnię sorpcyjną. Szczególnie dotyczy to węgla nieimpregnowanego - 1 gram potrafi skrywać nawet 2000 m2 powierzchni! Czyni to z niego doskonały adsorbent, idealny w walce z zanieczyszczeniami powietrza w domu.

Ideal AP 40 PRO

Właśnie taki rodzaj węgla aktywnego zastosowany został w filtrach do oczyszczaczy powietrza IDEAL z serii AP PRO. Wykorzystany w nim filtr 360 składa się z pięciu warstw filtra HEPA oraz węgla aktywnego, dzięki czemu usuwa zanieczyszczenia ze skutecznością na poziomie klasy H14 (99,995%). Poza związkami organicznymi eliminuje również dym papierosowy, nieprzyjemne zapachy i większość składników smogu.

Szczególnie warte uwagi są dwa modele - Ideal AP 40 PRO, nadający się zarówno do domu, jak i biura, w pomieszczeniach do 55 m2. Oddzielny czujnik laserowy bada związki chemiczne znajdujące się w powietrzu, w tym LZO i dostosowuje tryb pracy oczyszczacza, aby usuwanie szkodliwych związków było jak najbardziej optymalne. Żywotność filtra węglowego szacowana jest na podstawie przepływu powietrza oraz danych ze wskaźnika, dlatego mamy pewność, że gdy jego skuteczność spadnie zostaniemy o tym poinformowani (urządzenie wyłączy się i odblokuje dopiero w momencie wymiany filtra).

Coway Airmega 300S

Kolejną marką, która w swoich oczyszczacz wykorzystuje filtr węgla aktywnego jest Coway. Produkty tej firmy są aktualnie bestsellerami na rynku azjatyckim i szybko zdobywają popularność w Europie.

Jednym z oczyszczaczy powietrza Coway jest model Airmega 300S, którego wyjątkowość polega na zastosowaniu podwójnego systemu filtracji - w urządzeniu znajdują się aż dwa wentylatory i dwa zestawy filtrów HEPA H13 (skuteczność 99,97%) + węgiel aktywny. Dzięki temu oczyszczacz posiada bardzo dużą wydajność i doskonale radzi sobie w pomieszczeniach nawet do 70 m2 przy zachowaniu niewielkich rozmiarów. Pomimo tego, że Airmego 300S wykorzystuje aż 4 filtry, ich pełen komplet jest niezwykle tani, dzięki czemu urządzenie nie generuje wysokich kosztów eksploatacyjnych.

Samsung AX40R3030WM

Firma Samsung, która swoją popularność zawdzięcza w dużej mierze innowacyjnym urządzeniom elektronicznym, wprowadziła niedawno do swojej oferty oczyszczacze powietrza. Produkty te w niedługim czasie zyskały grono fanów dzięki wysokiej skuteczności filtracji i prostej obsłudze.

W pomieszczeniach domowych szczególnie dobrze sprawdzi się model AX40R3030WM przeznaczony do 40 m2 powierzchni. Poza filtrem HEPA H13, który usuwa składniki smogu ze skutecznością 99,97% posiada również węgiel aktywny, eliminujący zanieczyszczenia gazowe takie jak LZO, dym papierosowy i nieprzyjemne zapachy. W tym modelu HEPA i węgiel zostały połączone w jeden filtr, dzięki czemu nie tylko spadają koszty eksploatacyjne ale również sam zakup i wymiana filtra są dużo wygodniejsze.

Podsumowanie


Lotne Związki Organiczne (LZO) to grupa szkodliwych dla zdrowia związków organicznych, które bardzo łatwo utleniają się przedostając do otoczenia. Znajdują się w wielu produktach wykorzystywanych w domu, takich jak farby, kleje, niektóre kosmetyki i środki czystości. Większość z nich ma działanie rakotwórcze, dlatego bardzo ważna jest odpowiednia ochrona. Istnieje kilka sposobów na ograniczenie ilości LZO w swoim domu, jednak najskuteczniejszą jest inwestycja w dobrej klasy oczyszczacz powietrza. Część z nich posiada wymienny filtr z węglem aktywnym, który dzięki porowatej powierzchni i silnych właściwościach sorpcyjnych doskonale sprawdza się w walce nie tylko z LZO, ale również dymem papierosowym i nieprzyjemnymi zapachami.

Cykl artykułów "Źródła zanieczyszczeń"

Artykuły publikowane w ramach cyklu "Źródła zanieczyszczeń" można czytać niezależnie, ale najlepszy efekt osiągniesz, jeśli zapoznasz się z nimi po kolei. Cały cykl składa się z następujących wpisów:

Powiązane strony


xiaomi oczyszczacz z nawilżaczem, ranking oczyszczaczy, daikin mck75j, oczyszczacz powietrza na alergie, coway storm filter, filtr węgla aktywnego, jak zmniejszyć wilgotność powietrza w domu

Komentarze

  • Joanna napisał:
    wpływa na zdrowie LZO
    03.02.2017

Dodaj komentarz

Pola oznaczone (*) są wymagane Twoje dane będziemy przetwarzać zgodnie z naszą Polityką prywatności.

Czytaj także

Porównanie oczyszczaczy Samsung

Porównanie oczyszczaczy Samsung

18.11.2019

We wrześniu swoją premierę w Polsce miały oczyszczacze powietrza Samsung. Te nowe produkty bardzo szybko zyskują na popularności. Na czym polega ich innowacyjność? W niniejszym artykule opisaliśmy mocne strony oczyszczaczy Samsung i krótko scharakteryzowaliśmy każdy z modeli.

We wrześniu swoją premierę w Polsce miały oczyszczacze powietrza Samsung. Te nowe produkty bardzo szybko zyskują na popularności. Na czym polega ich innowacyjność? W niniejszym artykule opisaliśmy mocne strony oczyszczaczy Samsung i krótko scharakteryzowaliśmy każdy z modeli.

Czytaj dalej >
Oczyszczacz powietrza z jonizatorem

Oczyszczacz powietrza z jonizatorem

06.11.2019

Oczyszczacz powietrza z jonizatorem czy bez? To pytanie zadaje sobie większość osób, które rozważają zakup oczyszczacza. Mało kto w rzeczywistości rozumie, na czym polega sam proces jonizacji. Często też pojawiają się obawy związane z produkcją ozonu - czy słusznie?

Oczyszczacz powietrza z jonizatorem czy bez? To pytanie zadaje sobie większość osób, które rozważają zakup oczyszczacza. Mało kto w rzeczywistości rozumie, na czym polega sam proces jonizacji. Często też pojawiają się obawy związane z produkcją ozonu - czy słusznie?

Czytaj dalej >